Баланс ролей студентів українських університетів під час війни

Ірина Сорока, Алла Заслужена, Ірина Аргатюк
Анотація

Поєднання навчання, роботи та особистого життя є однією з ключових проблем для студентів закладів вищої освіти. Метою цього дослідження було отримання відповідей на наукові запитання щодо викликів, з якими стикалися українські студенти університетів у процесі поєднання освітніх, професійних та особистих ролей в умовах воєнного стану, а також визначення стратегій, що можуть сприяти досягненню балансу між роботою, навчанням і особистим життям. Результати досліджень засвідчили, що конфлікт ролей і вимог призвів до емоційного виснаження, стресу та тривожності. Теоретичною основою дослідження стала теорія міжрольового конфлікту, а отримані результати підтвердили її ключові положення: конкуруючі інтереси різних сфер сформували рольовий конфлікт, який впливав на особистість у всіх вимірах життєдіяльності. У дослідженні було застосовано дизайн змішаних методів. Анкетне опитування проведено серед 80 українських студентів закладів вищої освіти. З них 62,5 % респондентів надали пріоритет навчанню, тоді як 37,5 % – роботі з неповною зайнятістю. Встановлено, що 57,5 % опитаних не мають достатньо часу для хобі та відпочинку. Тематичний аналіз здійснено за допомогою програмного забезпечення MAXQDA 24. Результати засвідчили основні виклики, з якими стикалися українські студенти: нестабільність середовища (війна, відключення електроенергії), тривожність щодо результатів діяльності та емоційне виснаження. Міжрольовий конфлікт у системі «робота – навчання – особисте життя» зумовив високий рівень стресу. Учасники дослідження відчували труднощі з управлінням часом, втому та емоційне вигорання. Серед ефективних стратегій досягнення балансу між роботою, навчанням і особистим життям респонденти відзначили встановлення чітких меж між професійною діяльністю, освітнім процесом і вільним часом, повноцінний відпочинок та уникнення багатозадачності. Українські студенти також очікували змін на системному рівні, зокрема розширення можливостей дистанційного навчання та підвищення гнучкості освітнього процесу. Отримані результати можуть слугувати основою для подальших емпіричних досліджень і розвитку міждисциплінарного діалогу між психологічною та педагогічною науками. Збалансоване поєднання ролей роботи, навчання та особистого життя сприятиме підвищенню академічної успішності студентів і загальної якості життя та благополуччя

Ключові слова

міжрольовий конфлікт; заклади освіти; виклики; гармонія між роботою, навчанням та особистим життям; стратегії

ЦИТУВАТИ
Soroka, I., Zasluzhena, A., & Arhatiuk, I. (2026). Role balance of Ukrainian university students during wartime. Humanities Studios: Pedagogy, Psychology, Philosophy, 14(2), 107-117. https://doi.org/10.31548/hspedagog/2.2026.107
Використані джерела
  1. American Sociological Association’s Code of Ethics. (2018, June). Retrieved from https://www.asanet.org/wp-content/uploads/asa_code_of_ethics-june2018a.pdf.
  2. APA dictionary of psychology. (n.d.) Interrole conflict. Retrieved from https://dictionary.apa.org/interrole-conflict.
  3. Bello, Z., & Tanko, G.I. (2020). Review of work-life balance theories. GATR Global Journal of Business and Social Science Review, 8(4), 217-227. doi: 10.35609/gjbssr.2020.8.4(3).
  4. Błaszczyk, M., Kovalisko, N., Pieńkowski, P., Pachkovskyy, Y., & Ryniejska-Kiełdanowicz, M. (2025). Coping with adversity: Mechanisms of resilience in Ukrainian universities during the Russian-Ukrainian war: A perspective from Lviv University students. Higher Education. doi: 10.1007/s10734-025-01506-z.
  5. Boyko, O., Ziakun, A., Povalii, T., Kotenko, O., & Siryk, O. (2024). Volunteering as a factor in the implementation of a sustainable development at Sumy State University. Obraz, 3(46), 5-20. doi: 10.21272/Obraz.2024.3(46)-5-20.
  6. Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. doi: 10.1191/1478088706qp063oa.
  7. Cronshaw, S., Stokes, P., & McCulloch, A. (2024). Outside looking in: Gendered roles and the wellbeing of working student mothers studying for a part‐time PhD. Higher Education Quarterly, 78(3), 608-624. doi: 10.1111/hequ.12471.
  8. Curtis, S., & Lucas, R. (2001). A coincidence of needs? Employers and full-time students. Employee Relations: The International Journal, 23(1), 38-54. doi: 10.1108/01425450110366264.
  9. Kirchmeyer, C. (2000). Work-life initiatives: Greed or benevolence regarding workers’ time? In C.L. Cooper & D.M. Rousseau (Eds.), Trends in organizational behavior, volume 7: Time in organizational behavior (pp. 79-93). Hoboken: John Wiley & Sons Ltd.
  10. Korda, M., Shulhai, A., Shevchuk, O., Shulhai, O., & Shulhai, A.-M. (2025). Psychological well-being and academic performance of Ukrainian medical students under the burden of war: A cross-sectional study. Frontiers in Public Health, 12, article number 1457026. doi: 10.3389/fpubh.2024.1457026.
  11. Kulik, L. (2025). Role conflict, enrichment, sense of balance, and well-being among working students who are parents. Journal of Family Social Work, 28(2), 86-107. doi: 10.1080/10522158.2025.2468264.
  12. Lenaghan, J.A., & Sengupta, K. (2007). Role conflict, role balance and affect: A model of well-being of the working student. Journal of Behavioral and Applied Management, 9(1), 88-109. doi: 10.21818/​001c.16780.
  13. Lowe, J., & Gayle, V. (2016). From lifelong learning to youth employment: Back to the future for higher education in Scotland’s colleges. Journal of Further and Higher Education, 40(3), 351-371. doi: 10.1080/0309877x.2014.971104.
  14. Malysh, N., Shevchenko, V., & Tkachuk-Miroshnychenko, O. (2025). Learning in Ukraine in wartime. Open Learning: The Journal of Open, Distance and e-Learning, 40(4), 350-366. doi: 10.1080/02680513.2024.2399847.
  15. Marchenko, T. (2023). Higher education during the war time in Ukraine. Scientific Journal of Polonia University, 59(4), 49-57. doi: 10.23856/5907.
  16. Martinez, E., Ordu, C., Sala, M.R.D., & McFarlane, A. (2013). Striving to obtain a school-work-life balance: The full-time doctoral student. International Journal of Doctoral Studies, 8, 39-59. doi: 10.28945/1765.
  17. Ministry of Education and Science of Ukraine. (n.d.). Educational institutions that were affected by bombings and shelling. Retrieved from https://saveschools.in.ua/.
  18. O’Mahony, M., & Jeske, D. (2019). Study-work-life balance of international students in the context of temporal boundaries. Journal of Interdisciplinary Studies in Education, 7(2), 63-79. doi: 10.32674/jise.v7i2.1212.
  19. Pallay, K., Markos, V., & Fényes, H. (2024). Volunteer activity of Transcarpathian youth during the 2022 Russo-Ukrainian war. Corvinus Journal of Sociology and Social Policy, 15(1), 49-71. doi: 10.14267/CJSSP.2024.1.3.
  20. Polovko, O., & Glotov, S. (2023). The educational process of Ukrainian university students following the full-scale Russian invasion. London Review of Education, 21(1), article number 31. doi: 10.14324/lre.21.1.31.
  21. Polyvianaia, M., Yachnik, Y., Fegert, J.M., Sitarski, E., Stepanova, N., & Pinchuk, I. (2025). Mental health of university students twenty months after the beginning of the full-scale Russian-Ukrainian war. BMC Psychiatry, 25, article number 236. doi: 10.1186/s12888-025-06654-1.
  22. Sprung, J.M., & Rogers, A. (2021). Work-life balance as a predictor of college student anxiety and depression. Journal of American College Health, 69(7), 775-782. doi: 10.1080/07448481.2019.1706540.
  23. Stadnyi, Y. (2025). Student migration to western universities: How many Ukrainians left between 2008 and 2023 and where. Retrieved from https://voxukraine.org/en/student-migration-to-western-universities-how-many-ukrainians-left-between-2008-and-2023-and-w.
  24. Szegedi, K., Győri, Z., & Juhász, T. (2024). Factors affecting quality of life and learning-life balance of university students in business higher education. Humanities and Social Sciences Communications, 11, article number 113. doi: 10.1057/s41599-024-02603-7.
  25. Tsybuliak, N., Suchikova, Y., Gurenko, O., Lopatina, H., Kovachov, S., & Bohdanov, I. (2023). Ukrainian universities at the time of war: From occupation to temporary relocation. Torture Journal, 33(3), 39-64. doi: 10.7146/torture.v33i3.136256.
  26. Vokić, N.P., Bilušić, M.R., & Perić, I. (2021). Work-study-life balance – the concept, its dyads, socio-demographic predictors and emotional consequences. Zagreb International Review of Economics and Business, 24(S1), 77-94. doi: 10.2478/zireb-2021-0021.
  27. Yamchuk, T. (2025). The resilience of the student community in wartime. Scientific Bulletin of Mukachevo State University. Series “Pedagogy and Psychology”, 11(1), 19-31. doi: 10.52534/msu-pp1.2025.19.